Perakuan Bomba (Fire Certificate – FC): Panduan Lengkap untuk Pemilik Bangunan dan Perniagaan di Malaysia
Ketahui Keperluan Perakuan Bomba, Proses Permohonan, Pembaharuan Tahunan dan Tanggungjawab Keselamatan Kebakaran di Malaysia
Keselamatan kebakaran bukan sekadar memenuhi keperluan undang-undang, malah merupakan tanggungjawab penting dalam melindungi nyawa, harta benda, pekerja dan kelangsungan operasi sesebuah organisasi.
Di Malaysia, premis tertentu diwajibkan memiliki Perakuan Bomba (Fire Certificate – FC) yang dikeluarkan oleh Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia (JBPM).
Walau bagaimanapun, masih terdapat pemilik bangunan, pengurus fasiliti dan pihak pengurusan syarikat yang kurang jelas mengenai keperluan Perakuan Bomba, jenis bangunan yang terlibat, prosedur permohonan serta tanggungjawab untuk memastikan pematuhan berterusan.
Artikel ini menerangkan perkara penting yang perlu diketahui oleh pemilik bangunan dan pihak pengurusan perniagaan di Malaysia.
1. Apakah Itu Perakuan Bomba (FC)?
Perakuan Bomba atau Fire Certificate (FC) ialah sijil rasmi yang dikeluarkan oleh Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia (JBPM) kepada bangunan yang dikategorikan sebagai Premis Ditetapkan di bawah Akta Perkhidmatan Bomba 1988 (Akta 341).
Perakuan ini dikeluarkan selepas proses permohonan dan pemeriksaan yang berkaitan, apabila JBPM berpuas hati bahawa premis tersebut mempunyai kelengkapan menentang kebakaran atau pepasangan keselamatan kebakaran yang mencukupi mengikut kegunaan premis.
Perakuan Bomba bukan sekadar dokumen pentadbiran. Ia merupakan sebahagian daripada sistem pematuhan keselamatan kebakaran yang bertujuan melindungi penghuni bangunan serta memastikan tahap kesiapsiagaan menghadapi kecemasan.
Pemilikan Perakuan Bomba juga tidak bermakna tanggungjawab keselamatan kebakaran telah selesai. Pihak pengurusan perlu memastikan sistem keselamatan kebakaran sentiasa diselenggara dengan baik.
2. Adakah Perakuan Bomba Wajib di Malaysia?
Ya. Berdasarkan Seksyen 28(1), Akta Perkhidmatan Bomba 1988 (Akta 341), setiap Premis Ditetapkan diwajibkan mempunyai Perakuan Bomba.
Selain itu, Seksyen 28(2) menetapkan bahawa Perakuan Bomba perlu diperbaharui setiap tahun.
Walau bagaimanapun, bukan semua bangunan komersial secara automatik dikategorikan sebagai Premis Ditetapkan.
Penentuan tersebut bergantung kepada faktor seperti:
- Jenis penggunaan bangunan.
- Ketinggian bangunan.
- Keluasan lantai keseluruhan.
- Reka bentuk dan susun atur bangunan.
- Kriteria lain yang ditetapkan melalui perundangan berkaitan.
Oleh itu, pemilik bangunan digalakkan untuk mendapatkan pengesahan daripada JBPM bagi menentukan sama ada premis mereka tertakluk kepada keperluan Perakuan Bomba.
3. Bangunan Apakah yang Memerlukan Perakuan Bomba?
Berdasarkan peruntukan dan pindaan berkaitan Premis Ditetapkan, beberapa kategori bangunan mungkin diwajibkan mempunyai Perakuan Bomba sekiranya memenuhi kriteria yang ditetapkan.
Antaranya termasuk:
Hotel dan Bangunan Penginapan
Hotel yang memenuhi kriteria tertentu berdasarkan jumlah bilik, ketinggian dan reka bentuk bangunan.
Bangunan Pejabat
Bangunan pejabat bertingkat tinggi atau mempunyai keluasan lantai yang memenuhi syarat Premis Ditetapkan.
Kilang dan Premis Perindustrian
Kilang serta kemudahan perindustrian yang memenuhi kriteria keluasan, bilangan tingkat, proses operasi atau struktur tertentu.
Pusat Membeli-belah dan Premis Perniagaan
Premis perniagaan yang memenuhi had keluasan lantai sebagaimana ditetapkan dalam perundangan berkaitan.
Hospital dan Pusat Rawatan
Bangunan kesihatan yang memenuhi kriteria tertentu berdasarkan keluasan atau bilangan tingkat.
Asrama dan Dormitori
Premis penginapan yang memenuhi kriteria reka bentuk, ketinggian atau keluasan tertentu.
Bangunan Perhimpunan Awam, Perpustakaan dan Kemudahan Penyimpanan
Kategori bangunan tertentu yang memenuhi syarat ditetapkan, termasuk sesetengah bangunan storan dan tempat letak kereta bawah tanah.
Sebagai contoh, pindaan tahun 2020 memasukkan bangunan pejabat berketinggian 30 meter dan ke atas, atau mempunyai keluasan jumlah lantai 10,000 meter persegi dan ke atas, dalam kriteria Premis Ditetapkan.
Namun begitu, penentuan sebenar perlu dibuat berdasarkan jadual perundangan yang terpakai dan maklumat lengkap sesebuah bangunan.
4. Bagaimanakah Cara Memohon Perakuan Bomba?
Pemilik, penghuni atau individu yang mempunyai tanggungjawab pengurusan keseluruhan terhadap Premis Ditetapkan perlu mengikuti prosedur permohonan yang ditetapkan oleh JBPM.
Secara umum, prosesnya adalah seperti berikut:
Langkah 1: Kenal Pasti Status Bangunan
Pastikan sama ada bangunan tersebut dikategorikan sebagai Premis Ditetapkan.
Langkah 2: Sediakan Dokumen Berkaitan
Lengkapkan borang permohonan yang ditetapkan serta sediakan dokumen sokongan yang diperlukan, termasuk pelan bangunan dan maklumat sistem keselamatan kebakaran jika diminta.
Langkah 3: Kemukakan Permohonan kepada JBPM
Hantar permohonan melalui saluran yang ditetapkan dan penuhi sebarang permintaan dokumen tambahan.
Langkah 4: Pemeriksaan Keselamatan Kebakaran
JBPM akan menjalankan pemeriksaan yang berkaitan untuk menilai kecukupan kelengkapan menentang kebakaran dan pepasangan keselamatan kebakaran.
Langkah 5: Laksanakan Tindakan Pembetulan
Sekiranya terdapat kekurangan, pihak pemohon mungkin perlu melaksanakan tindakan pembetulan dalam tempoh yang ditentukan.
Langkah 6: Pengeluaran Perakuan Bomba
Setelah memenuhi syarat yang berkaitan dan mendapat kelulusan, Perakuan Bomba akan dikeluarkan oleh JBPM tertakluk kepada syarat yang ditetapkan.
Pemohon disarankan supaya merujuk pejabat JBPM yang berkaitan untuk mengesahkan prosedur, dokumen serta fi permohonan terkini.
5. Berapa Lama Tempoh Sah Perakuan Bomba?
Menurut Seksyen 28(2), Akta 341, Perakuan Bomba perlu diperbaharui setiap tahun.
Pemilik bangunan dan pengurus fasiliti perlu memantau tarikh tamat tempoh Perakuan Bomba agar proses pembaharuan dapat diuruskan dengan teratur.
Antara aspek penting yang perlu diberi perhatian ialah:
- Penyelenggaraan sistem perlindungan kebakaran.
- Keadaan alat pemadam api dan peralatan berkaitan.
- Laluan keluar kecemasan yang selamat dan tidak terhalang.
- Rekod pemeriksaan dan penyelenggaraan yang dikemas kini.
- Pelaksanaan tindakan pembetulan terhadap sebarang ketidakpatuhan.
- Pematuhan terhadap keperluan pengurusan keselamatan kebakaran yang berkenaan.
Pematuhan keselamatan kebakaran perlu diamalkan secara berterusan dan bukan hanya apabila tarikh pembaharuan semakin hampir.
6. Apakah Tindakan Jika Premis Tidak Mempunyai Perakuan Bomba yang Sah?
Kegagalan mempunyai Perakuan Bomba yang berkuat kuasa bagi Premis Ditetapkan boleh membawa implikasi undang-undang.
Di bawah Seksyen 33, Akta Perkhidmatan Bomba 1988 (Akta 341), pemilik Premis Ditetapkan yang tidak mempunyai Perakuan Bomba yang berkuat kuasa boleh, apabila disabitkan kesalahan, dikenakan:
- Denda tidak melebihi RM50,000;
- Penjara selama tempoh tidak melebihi lima tahun; atau
- Kedua-duanya sekali.
Selain risiko tindakan undang-undang, kelemahan pengurusan keselamatan kebakaran juga boleh menyebabkan gangguan operasi, kerosakan harta benda dan ancaman kepada keselamatan penghuni.
Oleh itu, pematuhan Perakuan Bomba perlu menjadi sebahagian daripada tanggungjawab utama pihak pengurusan bangunan.
7. Apakah Hubungan Perakuan Bomba dengan FSM, FSO dan OKK?
Keselamatan kebakaran tidak hanya melibatkan pemilikan Perakuan Bomba.
Di bawah Seksyen 27A Akta Perkhidmatan Bomba 1988, Premis Ditetapkan turut tertakluk kepada keperluan penubuhan Organisasi Keselamatan Kebakaran (OKK).
Dua peranan penting dalam pengurusan keselamatan kebakaran ialah:
Fire Safety Manager (FSM) – Pengurus Keselamatan Kebakaran
FSM berperanan dalam pengurusan, perancangan dan penyelarasan program keselamatan kebakaran di premis, termasuk pemantauan, dokumentasi serta pelaksanaan tanggungjawab keselamatan kebakaran yang berkaitan.
Fire Safety Officer (FSO) – Pegawai Keselamatan Kebakaran
FSO membantu dalam pelaksanaan langkah keselamatan kebakaran, pemantauan rutin, kesiapsiagaan kecemasan dan tugas keselamatan kebakaran yang ditetapkan.
Kedua-dua peranan ini membantu memastikan keselamatan kebakaran dilaksanakan secara lebih sistematik, berstruktur dan berkesan.
8. Perkembangan Penting: Keperluan FSM dan FSO Bermula Tahun 2027
Pada 6 Oktober 2026, JBPM mengumumkan bahawa pemilik 9,451 bangunan yang dikategorikan sebagai Premis Ditetapkan di seluruh negara perlu melantik FSM dan FSO serta menubuhkan Organisasi Keselamatan Kebakaran (OKK), dengan pelaksanaan bermula pada 1 April 2027.
JBPM turut menjelaskan bahawa tempoh persediaan sekitar enam hingga lapan belas bulan diberikan kepada pemilik bangunan berdasarkan tarikh tamat Perakuan Bomba sedia ada dan jadual pemeriksaan.
Perkembangan ini menunjukkan peningkatan penekanan terhadap pengurusan keselamatan kebakaran yang lebih proaktif, khususnya dari segi pembangunan personel kompeten di Premis Ditetapkan.
Pihak pengurusan bangunan digalakkan membuat persediaan lebih awal dengan mengenal pasti kakitangan yang sesuai untuk menghadiri latihan FSM dan FSO.
9. Bagaimanakah Syarikat Boleh Membuat Persediaan?
Antara langkah yang boleh diambil oleh organisasi ialah:
- Mengenal pasti sama ada bangunan memerlukan Perakuan Bomba.
- Menyemak status dan tarikh tamat tempoh Perakuan Bomba sedia ada.
- Memastikan sistem perlindungan kebakaran diselenggara dan diuji.
- Menilai semula pelan tindakan kecemasan serta prosedur pemindahan bangunan.
- Mengenal pasti kakitangan yang sesuai mengikuti latihan FSM dan FSO.
- Menubuhkan atau memperkukuh OKK mengikut keperluan yang terpakai.
- Melaksanakan latihan keselamatan kebakaran dan latihan kecemasan secara berkala.
Langkah ini penting bagi memperkukuh budaya keselamatan kebakaran dan meningkatkan kesiapsiagaan organisasi.
10. Latihan FSM dan FSO Bersama FERA Training Center
Di FERA Training Center Sdn Bhd, kami percaya bahawa pengurusan keselamatan kebakaran yang berkesan bermula dengan pengetahuan, latihan dan kesiapsiagaan yang mencukupi.
Sebagai penyedia latihan Fire Safety Manager (FSM) dan Fire Safety Officer (FSO) yang diiktiraf oleh JBPM, FERA komited untuk membantu organisasi membangunkan kecekapan personel dalam bidang keselamatan kebakaran.
Antara program latihan yang ditawarkan ialah:
Fire Safety Manager (FSM)
- Tempoh latihan: 5 hari.
- Fokus: Pengurusan keselamatan kebakaran, perancangan, penyeliaan, penyelarasan serta tanggungjawab berkaitan perundangan.
Fire Safety Officer (FSO)
- Tempoh latihan: 4 hari.
- Fokus: Asas keselamatan kebakaran, tanggungjawab operasi, pemantauan dan kesiapsiagaan menghadapi kecemasan.
Selain FSM dan FSO, FERA turut menawarkan pelbagai program latihan keselamatan kebakaran seperti Emergency Response Team (ERT), Fire Warden and Management, Basic Firefighting and Rescue serta program latihan NFPA terpilih.
Penyertaan dalam latihan tidak secara automatik menjamin pelantikan rasmi oleh JBPM atau kelulusan Perakuan Bomba sesebuah premis. Peserta dan organisasi masih perlu memenuhi syarat penilaian, pengiktirafan, pelantikan serta keperluan pihak berkuasa yang berkenaan.
Kesimpulan: Keselamatan Kebakaran Adalah Tanggungjawab Bersama
Perakuan Bomba bukan sekadar dokumen pematuhan undang-undang, sebaliknya mencerminkan komitmen sesebuah organisasi terhadap perlindungan nyawa, keselamatan harta benda dan kelangsungan operasi.
Seiring dengan perkembangan keperluan keselamatan kebakaran di Malaysia, setiap pemilik bangunan dan pengurus fasiliti perlu mengambil langkah proaktif bagi memastikan premis mereka sentiasa bersedia dan memenuhi keperluan yang ditetapkan.
Jangan tunggu sehingga Perakuan Bomba tamat tempoh atau pemeriksaan menemui ketidakpatuhan. Mulakan persediaan keselamatan kebakaran organisasi anda hari ini.
Tingkatkan Kesiapsiagaan Keselamatan Kebakaran Bersama FERA
Ingin mempersiapkan kakitangan anda untuk menjalankan tanggungjawab sebagai Fire Safety Manager (FSM) atau Fire Safety Officer (FSO)?
Hubungi FERA Training Center Sdn Bhd untuk mendapatkan maklumat lanjut mengenai program latihan dan jadual kursus yang ditawarkan.
Laman Web: www.fera.com.my
E-mel: [email protected]
Telefon: +60 12-273 0893
Train. Respond. Save.
Penafian: Artikel ini disediakan bagi tujuan maklumat dan kesedaran umum. Penentuan Premis Ditetapkan, prosedur pemeriksaan serta kewajipan pematuhan adalah tertakluk kepada perundangan Malaysia dan arahan rasmi JBPM yang berkuat kuasa. Sila rujuk JBPM bagi mendapatkan pengesahan berkaitan premis tertentu.
